Dennis MulderLaatst werd mij de vraag gesteld waarom ze in Amerika, een land met vele tornado’s, toch nog steeds het grootste deel van hun huizen uit hout optrekken? Of baksteen niet veel sterker zou zijn? Bij mijn weten is een huis van baksteen niet per definitie sterker dan een houten huis. Daarnaast is het volgens mij zo dat een houten huis minder gevaarlijk instort dan een stenen huis en een houten huis is zeker sneller weer opgebouwd. Amerika is een uitgestrekt land met veel bos, vandaar veel houtbouw. Nederland is een land met vele rivieren en dus met klei, vandaar de baksteen lijkt mij.


Een steenrijke geschiedenis

De Romeinen waren degenen die het steenbakken in ons land introduceerden, maar na hun vertrek raakte de techniek in onbruik. Tot in de Middeleeuwen. Eerst werd de steen alleen nog gebruikt voor kloosters, kerken en kastelen. De baksteen werd gemaakt van klei uit plaatselijke rivieren, vandaar de namen waalformaat, rijnformaat en vechtformaat, en gebakken in ovens. De baksteen was dus veel goedkoper dan de over de rivieren aangevoerde natuursteen soorten. Maar je hebt altijd baas boven baas en dus werden huizen nog steeds veelal uit leem opgetrokken. Als de boer genoeg gespaard had, werden de lemen muren van de boerderij vervangen door bakstenen muren. De boer was dan ‘steenrijk’. In de tweede helft van de Middeleeuwen gingen de overheden zich ermee bemoeien. Steden bestonden voornamelijk uit houten gebouwen en er woedde vaak branden, die dan bijna de hele stad plat legden. De stadsbesturen kwamen met subsidies en andere regelingen om de stedelingen te bewegen hun huis uit baksteen op te trekken.


Het metselen van de bakstenen muren is ook door de Romeinen geïntroduceerd. De stenen alleen stapelen levert immers geen stevigheid, ze moeten aan elkaar gelijmd worden. De stenen kunnen in verschillende patronen gestapeld en gemetseld worden. Het meest bekende verband is waarschijnlijk het halfsteensverband. De meeste huizen in Nederland zijn in dit verband opgebouwd. Maar er zijn nog veel meer metselverbanden. De verschillende verbanden zijn soms regiogebonden, zoals bijvoorbeeld het Vlaams verband, het Engels verband en het ketting-, Noords of Noors verband. Over het algemeen genomen zijn ze ontworpen om een muur stevig te maken. Andere bekende verbanden zijn bijvoorbeeld het klezoorverband, het staand verband, het kruisverband en het koppenverband.


Zelf metselen

Metselen is niet zo simpel als het op het eerste gezicht lijkt, het vereist een bepaalde slag. Zo moet een muur bijvoorbeeld recht worden. Dit doen we aan de hand van profielen. Profielen zijn kaarsrechte balken die we aan de uiteinden van de nog te bouwen wand waterpas stellen. Ook de ruimtes tussen de stenen horizontaal, de lintvoegen, en verticaal, de stootvoegen, moeten gelijk zijn. Om exact dezelfde voeg te krijgen neem je een gemiddelde. Je legt 10 stenen tegen elkaar, je meet de afstand en dit deel je weer door 10. Op deze manier krijg je de zogeheten ‘lagenmaat’. Deze zetten we uit op een lagenlat. Met deze lat kunnen we de lagen aftekenen op de profielen. De streepjes geven de bovenkant van de laag aan en op deze streepjes wordt de metseldraad gespannen waaraan de stenen gelegd worden. De streepjes moeten zowel links als rechts precies waterpas tegenover elkaar zitten.



Zelf metselen met behulp van profielen.

De lint- en stootvoegen moeten ook gevuld worden. Dit doen we om constructieve en esthetische redenen. Voegen kunnen we op twee manieren doen. De eerste en oudste methode heet doorstrijken. Dit doorstrijken doen we met dezelfde metselspecie als waarmee de stenen worden gemetseld. Het voordeel van doorstrijken is dat je dit tegelijk kan doen met het metselen. Het nadeel is dat je veel kleurverschil in de voegen kan krijgen en dat de voeg er naar verloop van tijd kan uitvallen, omdat hij niet flexibel genoeg is. Mijn voorkeur gaat uit naar voegen met een losse voegmortel. Dit houdt in dat je de voegen na het metselen ongeveer 1 cm schoon krabt en in een later stadium afvoegt. Metselmortel heeft een andere samenstelling en is daardoor flexibeler. Daarnaast is hij in kleur verkrijgbaar en je kan kiezen voor bijvoorbeeld een snij- of knipvoeg.